Qidalanma və idman (BÇİ)
Hamiləlikdə idman
Hamiləlik ərzində özünüzü yorğun hiss edəcəyiniz vaxtlar ola bilər, bu zaman idman sizə enerji, güc və dözümlülük verəcək. Yüngül idman düzgün hamiləlik yaşamağınızı təmin edir.
İlk öncə sizin üçün hansı idman növünün və hərəkətlərinin təhlükəsiz olduğunu həkiminizlə məsləhətləşin. Hamiləlikdə idman az təsirli, zərif və rahatlaşdırıcı olmalıdır.
Qidalanma
Hamilələrin qida rasionundan spirtli içkilər, kofe, tünd çay, kolbasa, sosiska, müxtəlif turşu və şorabalar, hisə verilmiş və konservləşdirilmiş qidalar, konfetlər, yağlı yeməklər, tonuslayıcı qazlı qəti şəkildə çıxarılmalıdır. Düzgün maye qəbul etmək də vacibdir. Hamiləliyin birinci yarısında qadın gündə 2-2,5 litr maye qəbul etməlidir. Bu mayeyə tək su deyil, duru yeməklər, meyvə və tərəvəz tərkibindəki sular da daxildir. Bu dövrdə qadın tez-tez qusur ki, bu zaman itirilən mayeni də əvəz etmək vacibdir.
Qeyd edilən qida maddələri hamilə qadın üçün çox vacibdir:
- Kalsium. Dölün sümük sisteminin və dişlərinin formalaşmasına təsir edir. Əsas mənbələri: süd, pendir, kəsmik, yumurta, qatıq və s.
- Zülallar. Hamiləlik dövründə zülallara olan tələbat artdığı üçün tərkibində proteinlər olan məhsulların qida ilə qəbulunu artırmaq lazımdır. Zülalların əsas mənbələri: ət (yağsız hissəsi), balıq, süd məhsulları, paxlalı bitkilər, qoz və s.
- Vitamin C. Ciftin möhkəmlənməsinə, orqanizmin müqavimət qabiliyyətinin artırılmasına, dəmirin mənimsənilməsinə köməklik edir. Əsas mənbələri: əsasən təzə sitrus meyvələri, tərəvəzlər (şirin bibər, pomidor, gül kələm, kartof), itburnu qurusu və s.
- Sellüloz hamiləlik zamanı çox təsadüf edilən qəbizliklərin qarşısını alır. Əsas mənbələri: çiy meyvə və tərəvəzlər (həmçinin onların quruları).
- Fol turşusu. B qrup vitaminlərinə aid olaraq, xüsusən hamiləliyin ilk həftələrində dölün mərkəzi sinir sisteminin inkişafı üçün gərəkli hesab olunur. Əsas mənbələri: çovdar çörəyi, fındıq, ispanaq (şomu) və s.
- Dəmir vitamin C ilə birlikdə mənimsənilir; çay və kofe onun mənimsənilməsinə maneçilik törədir. Buna görə də dəmir ilə zəngin olan qida maddələrinin qəbulundan sonra çay və kofenin içilməsi məsləhət görülmür. Əsas mənbələri: yağsız qırmızı ət, sardina balığı, alma, kərəviz, nar, xurma, ərik qurusu, qara gavalı qurusu, kişmiş və s.
Bədən çəkisinin indeksi (BÇİ)
Ana namizədlərinin boyuna nisbətən çəkisinin artıq yaxud az olub olmadığını bilmək üçün tibbdə xüsusi termin olan bədən çəki inteksindən istifadə olunur. Bunu hesablamaq üçün:
Bədən çəkisinin indeksi = bədən çəkisi kq-la/ikiqat boy m-lə
Məsələn: Boy 1,65 m, çəki 60 kq. BÇİ=60 / (1,65*1,65)=22
Əgər hamiləlikdən öncə BÇİ 20-27 arasındadırsa, demək bu normal çəki göstəricilərinə uyğundur. Bu halda hamiləlik dövrü üçün tövsiyə olunan artım 10-14 kq-dır.
BÇİ 20-dən az olduqda bu o deməkdir ki, hamiləlikdən öncə sizin bədən çəkiniz az olub. Hamiləlik dövrü üçün tövsiyə olunan çəkidə artım isə 13-16 kq-dır.
Hamiləlikdən öncə sizin BÇİ-niz 27 yaxud onun üzərindədirsə, bu o deməkdir ki, sizin artıq çəkiniz vardır. Göstərici artıq 29dan yüksəyi göstərirsə bu artıq çəki yox -piylənməni göstərir. Lakin artıq çəkinizin olması sizin hamiləlik dövründə çəki atmalı olduğunuz mənasına gəlmir. Yenədə körpənizi lazımlı qidalar və vitaminlərlə təmin etməlisiniz. Yenədə çəkinizə xüsusi diqqət yetirməli və 10 kq-dan artıq əlavə çəki almamanıza nəzarət etməlisiniz.
Hamiləliyin ilk üç ayında bir çox qadınlarda ürək bulanma və qusma halları qeyd olunur, bu isə o deməkdir ki, çəki artımı çox cüzi ola bilər. Bəzi qadınlar bu dövrdə hətta çəki də itirirlər. İkinci və üçüncü üç aylıq dövrdə çəkidə həftəlik artım (ilkin çəkidən asılı olaraq) 300-500 qr arasındadır. Hamiləliyin sonunda qadın az hərəkət edir və enerjiyə təlabatı yenə azala bilər. Bir qayda olaraq, hər bir hamilə qadının enerjiyə faktiki ehtiyacı fərqlidir.